Kwaliteit van medische zorg: wat het betekent en hoe je het herkent

Goede medische zorg gaat verder dan een recept of een diagnose. De kwaliteit van medische zorg draait om de vraag of jij als patiënt de juiste behandeling krijgt, op het juiste moment, door een bekwame zorgverlener. Toch is het voor veel mensen onduidelijk waar goede zorg precies aan moet voldoen en hoe je dat als patiënt kunt beoordelen.

Wat bepaalt de kwaliteit van medische zorg?

In Nederland werken artsen met een kwaliteitskader dat is opgesteld door alle wetenschappelijke verenigingen van geneeskundig specialisten samen. Dit kader heet “Staan voor kwaliteit” en bevat normen voor acht kwaliteitsdomeinen. Die domeinen kijken naar medische zorg vanuit meerdere invalshoeken: niet alleen of de behandeling medisch correct is, maar ook hoe veilig, toegankelijk en patiëntgericht de zorg is.

De acht kwaliteitsdomeinen gaan onder andere over effectiviteit van behandelingen, patiëntveiligheid, toegankelijkheid en de manier waarop artsen samenwerken. Het kader geeft artsen handvatten om kwaliteit te bevorderen, te borgen en er verantwoording over af te leggen.

De acht domeinen van kwaliteit op een rij

Het kwaliteitskader voor medische zorg kijkt naar meerdere aspecten tegelijk. Hieronder zie je waar goede zorg in de praktijk aan wordt getoetst:

• Effectiviteit: werkt de behandeling aantoonbaar goed?
• Veiligheid: worden risico’s voor de patiënt zo klein mogelijk gehouden?
• Patiëntgerichtheid: wordt er naar jou geluisterd en word je betrokken bij keuzes?
• Tijdigheid: krijg je zorg wanneer je die nodig hebt?
• Doelmatigheid: worden middelen verstandig ingezet zonder verspilling?
• Gelijkwaardigheid: krijgt iedereen dezelfde kans op goede zorg, ongeacht achtergrond?
• Continuïteit: werken zorgverleners goed samen zodat je geen informatie kwijtraakt?
• Deskundigheid: blijven artsen hun kennis en vaardigheden bijhouden?

Waarom is transparantie zo belangrijk?

Wie zorg nodig heeft, wil weten waar je goed geholpen wordt. Toch is informatie over de kwaliteit van een zorgaanbieder of behandeling voor patiënten nog nauwelijks beschikbaar, zo constateert de Patiëntenfederatie Nederland. Dat is een probleem. Als je niet weet hoe een ziekenhuis of specialist presteert, kun je ook geen bewuste keuze maken.

In juni 2024 informeerde minister Dijkstra van Medische Zorg de Tweede Kamer over manieren om patiënten sneller van meer informatie te voorzien over de kwaliteit van medisch specialistische zorg. Het doel is dat patiënten beter kunnen vergelijken en een weloverwogen keuze kunnen maken voor een zorgaanbieder of behandeling.

Transparantie gaat dus twee kanten op: artsen en ziekenhuizen moeten openheid geven over hun resultaten, en patiënten moeten die informatie ook echt kunnen vinden en begrijpen.

Hoe herken je als patiënt kwalitatief goede zorg?

Je hoeft geen arts te zijn om te merken of de zorg die je krijgt goed is. Er zijn een aantal signalen waar je op kunt letten tijdens een consult of behandeling:

• De arts luistert naar jouw verhaal en stelt gerichte vragen.
• Je krijgt uitleg over de diagnose en de behandelopties, in begrijpelijke taal.
• De zorgverlener vraagt naar jouw wensen en betrekt je bij de beslissing.
• Er is duidelijkheid over wie je kunt bereiken bij vragen of klachten.
• Afspraken worden nagekomen en verslagen zijn op tijd beschikbaar.
• Bij verwijzing naar een andere specialist wordt informatie netjes overgedragen.

Wat kun je zelf doen om goede zorg te krijgen?

Als patiënt sta je niet machteloos. Er zijn concrete stappen die je zelf kunt zetten om de beste zorg te krijgen voor jouw situatie.

Bereid je voor op een consult door je klachten op te schrijven en vragen klaar te hebben. Vraag de arts om uitleg als iets niet duidelijk is. Je hebt het recht om een tweede mening te vragen bij een andere specialist, zeker bij een ingrijpende diagnose of behandeling.

Gebruik beschikbare vergelijkingssites of informatie van ziekenhuizen om te kijken welke aanbieder ervaring heeft met jouw aandoening. Hoe vaker een zorgverlener een bepaalde ingreep uitvoert, hoe meer routine en kennis er doorgaans aanwezig is.

Dien een klacht in als je vindt dat de zorg tekortschoot. Elk ziekenhuis en elke zorginstelling is verplicht een klachtenregeling te hebben. Klachten helpen ook om de zorg structureel te verbeteren.

Zo staat Nederland er voor op het gebied van medische kwaliteit

Nederland heeft internationaal gezien een goed functionerend zorgsysteem. Wetenschappelijke verenigingen stellen richtlijnen op voor behandelingen, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht op zorgaanbieders en artsen zijn verplicht hun kennis bij te houden via nascholing en herregistratie.

Toch blijft er werk aan de winkel. De beschikbaarheid van begrijpelijke kwaliteitsinformatie voor patiënten loopt achter. Zorgverleners en beleidsmakers werken aan betere systemen om die kloof te dichten, zodat patiënten niet alleen afhankelijk zijn van verwijzingen van hun huisarts, maar zelf ook een geïnformeerde keuze kunnen maken.

Veelgestelde vragen over kwaliteit van medische zorg

Wat is het kwaliteitskader medische zorg?
Het kwaliteitskader medische zorg, ook wel “Staan voor kwaliteit” genoemd, is een document opgesteld door alle wetenschappelijke verenigingen van geneeskundig specialisten in Nederland. Het bevat één set normen voor alle specialismen, verdeeld over acht kwaliteitsdomeinen. Artsen gebruiken dit kader om te laten zien hoe zij kwaliteit bevorderen en bewaken.

Hoe kan ik ziekenhuizen vergelijken op kwaliteit?
Ziekenhuizen vergelijken op kwaliteit is op dit moment nog niet eenvoudig voor patiënten, omdat openbare kwaliteitsinformatie beperkt beschikbaar is. De overheid werkt aan betere toegang tot deze informatie. Je kunt alvast kijken naar het volume van behandelingen, patiëntbeoordelingen en gepubliceerde kwaliteitsrapportages van ziekenhuizen zelf.

Mag ik als patiënt een tweede mening vragen?
Ja, als patiënt heb je het recht om een tweede mening te vragen bij een andere arts of specialist. Dat geldt zeker bij ingrijpende diagnoses of behandelingen. Een goede arts zal dit recht respecteren en je doorverwijzen als je daarom vraagt.

Wat doe ik als ik vind dat de medische zorg tekortschoot?
Als je vindt dat de medische zorg niet goed was, kun je een klacht indienen bij de klachtenfunctionaris van de zorginstelling. Kom je er niet uit, dan kun je terecht bij de Geschillencommissie Zorg of de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd voor ernstigere situaties. Een klacht indienen helpt niet alleen jezelf, maar draagt ook bij aan betere zorg voor anderen.